Ana sayfa / Piyasalar / Sermaye Piyasası Nedir? İşlem Gören Yatırım Araçları

Sermaye Piyasası Nedir? İşlem Gören Yatırım Araçları


Mali piyasalar, aslında para ve sermaye piyasalarından oluşmaktadır. Para piyasaları, kısa vadeli fonların işlem gördüğü piyasalardır. Bu piyasa kısa vadeli fonlardan oluşur. Vadeleri genelde bir yıldan fazla değildir. Sermaye piyasası ise bir yıldan daha uzun vadeli finansal araçların işlem gördüğü piyasadır.

Sermaye piyasası, aracı kurumlar, yatırım ortaklıkları ve yatırım fonlarından meydana gelir. Aracı kurumlar, tasarruf sahipleri adına ve hesabına, veya kendi adına ve hesabına, ya da kendi adına başkası hesabına alım satımı işlemleri yapan kuruluşlardır. Yatırım ortaklıkları, pay sahiplerinden sağlanan fonlar ile gayrimenkul, altın ve başka kıymetli madenlerden portföy oluşturan ve riski dağıtarak bu fonu işleten kuruluşlardır. Yatırım fonları ise, katılma belgeleri karşılığında tasarruf sahiplerinden toplanan paralarla gayrimenkul, altın ve başka kıymetli madenlerden portföy oluşturan ve riski dağıtarak bu fonu işleten, tüzel kişiliği olmayan malvarlığıdır.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) 1981 yılında kurulmuş, düzenleyici kamu kuruluşudur. Temel görevleri, sermaye piyasalarının işleyiş esaslarını düzenlemek, bu piyasaların güven, açıklık ve kararlılık içinde çalışmasını temin etmek ve tasarruf sahiplerinin hak ve çıkarlarını korumaktır.

Sermaye Piyasası Yatırım Araçları Nelerdir?

Sermaye piyasalarında işlem gören yatırım araçlarının başında hisse senedi ve tahvil gelir. Borsada en fazla işlem gören yatırım araçları hisse senetleridir. Anonim şirketler tarafından çıkarılan hisse senedi, şirket sermayesine katılımı temsil eden kıymetli evraktır. Sermaye Piyasası Kurulu izni ile çıkarılır. Ellerinde hisse senedi olan kişi veya kuruluşlar, ortaklık hakkına, yönetime katılma yani oy hakkına, kar payı ve temettü alma hakkına, rüçhan yani yeni pay alma hakkına, bedelsiz pay alma hakkına ve tasfiyeden pay alma hakkına sahiptir.

Hisse senedi nama veya hamiline olabilir. Ana sözleşmede aksi belirtilmemişse hisse senetleri, sahiplerine eşit haklar sağlar (adi hisse senetleri). Ancak bazıları kara katılmada, oy hakkında ve başka konularda sahiplerine imtiyazlı haklar sağlar (imtiyazlı hisse senetleri). Bir kısım hisse senetleri nakit sermaye artırımı ile çıkarılır (bedelli hisse senedi). Bir kısmı ise iç kaynaklardan sermaye artırımı ile çıkarılır (bedelsiz hisse senedi).

Hisse seneleri, iki tür gelir sağlar. Birincisi kar payı geliridir. Yılsonunda hisse senedini çıkarak şirket elde edilen kardan pay dağıtır. İkincisi ise sermaye kazancıdır. Bu kazanç, zaman içinde hisse senedinin değerinin artması ile elde edilir.

Sermaye piyasalarında işlem gören diğer yatırım aracı tahvildir. Tahvil, devletin veya özel sektör şirketlerinin, orta ve uzun vadeli fon sağlamak amacı ile çıkarttıkları borç senetleridir. Bu kıymetli evrak, sahiplerine bir ortaklık hakkı vermez, sadece bir alacaklılık hakkı doğurur. Tahvil sahipleri, ana sözleşmede bir hüküm yoksa, bir kar payı almazlar. Tahvilin nominal değeri, vadede yatırımcının eline geçecek para miktarını ifade eder. Tahvillerin vadesi en fazla bir yıldır. Devletin çıkardığı bir yıldan uzun vadeli borçlanma senetlerine ise Hazine Bonosu denir.

- Bir önceki yazımız olan Borsa İstanbul Hakkında Merak Edilenler başlıklı makalemizde Borsa İstanbul, Borsanın Amaçları ve Londra Metal Borsası hakkında bilgiler verilmektedir.


Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir